ისწავლე თამაშით
ქიმიაარაორგანული ნაერთების კლასები
დღის საკვლევი პრობლემა

შეიძლება თუ არა ნაერთის ფორმულიდან მისი კლასის, მოსალოდნელი თვისებებისა და რეაქციის ტიპის პროგნოზირება?

მარტივად: დაახარისხე ოქსიდი, ჰიდროქსიდი, მჟავა და მარილი, შემდეგ აირჩიე დასაბუთებული გარდაქმნის გზა.

ზუსტი ახსნა: შემადგენლობა და ნაწილაკური აგებულება ნაერთის მჟავა-ფუძურ და რეაქციულ ქცევას განსაზღვრავს; ამფოტერული ნივთიერებები მჟავასთანაც და ფუძესთანაც რეაგირებს.

წინარე ცოდნის სწრაფი შემოწმება

NaOH რომელ კლასს ეკუთვნის?

01 · გაიგე

არაორგანული ნაერთების კლასები

შემადგენლობა და ნაწილაკური აგებულება ნაერთის მჟავა-ფუძურ და რეაქციულ ქცევას განსაზღვრავს; ამფოტერული ნივთიერებები მჟავასთანაც და ფუძესთანაც რეაგირებს.

01

ოქსიდის ქიმიური ქცევა

ფუძე ოქსიდი მჟავასთან მარილსა და წყალს წარმოქმნის: CuO+2HCl→CuCl₂+H₂O. მჟავა ოქსიდი ფუძესთან რეაგირებს: CO₂+2NaOH→Na₂CO₃+H₂O, როცა ფუძე საკმარისია. ამფოტერული ოქსიდი ორივესთან რეაგირებს; CO-ს მსგავსი ნეიტრალური ოქსიდი ამ მარტივ მჟავა-ფუძე რეაქციებში არ ჯდება.

  • ყველა მეტალის ოქსიდი ფუძე არ არის: Al₂O₃ ამფოტერულია.
  • ყველა ოქსიდი წყალთან არ რეაგირებს: CuO წყალში ფუძეს პირდაპირ არ წარმოქმნის.
  • რეაგენტების შეფარდებამ შეიძლება პროდუქტი შეცვალოს, მაგალითად NaHCO₃ და Na₂CO₃.
02

ხსნადობა და ამფოტერობა

ტუტე წყალში ხსნადი ფუძეა. უხსნადი ჰიდროქსიდიც შეიძლება მჟავასთან რეაგირებდეს. Al(OH)₃ მჟავაში იხსნება, ხოლო ჭარბ NaOH-ის წყალხსნარში კომპლექსურ იონს [Al(OH)₄]⁻ ქმნის. მარილის ხსნარის pH მისი იონების წყალთან რეაქციაზეა დამოკიდებული.

Al(OH)₃+3H⁺→Al³⁺+3H₂OAl(OH)₃+OH⁻→[Al(OH)₄]⁻
  • უხსნადობა რეაქციის უუნარობას არ ნიშნავს.
  • მარილი ყოველთვის ნეიტრალური pH-ის არ არის.
  • NaCl ძლიერი მჟავისა და ძლიერი ფუძის მარილის მაგალითია.
03

გარდაქმნათა ჯაჭვი

ჯაჭვის თითო საფეხურზე რეაგენტსა და რეალურ პირობას ვარჩევთ, შემდეგ ვათანაბრებთ. მაგალითად CaCO₃ გაცხელებით CaO-სა და CO₂-ს იძლევა; CaO წყალთან Ca(OH)₂-ს ქმნის; მასში CO₂-ის გატარება CaCO₃-ის ნალექს წარმოქმნის. CO₂-ის სიჭარბე ნალექს ხსნად ჰიდროკარბონატად გარდაქმნის.

  • ერთი რეაქციის პირობა ყველა საფეხურზე ავტომატურად არ გადადის.
  • დაკვირვება, მაგალითად ნალექის წარმოქმნა, ქიმიური ტოლობით უნდა აიხსნას.
ამოხსნილი მაგალითი

რატომ ქრება Al(OH)₃-ის ნალექი როგორც მჟავის, ისე ჭარბი NaOH-ის დამატებისას?

  1. ნალექი ამფოტერული ჰიდროქსიდია.
  2. მჟავაში H⁺ ჰიდროქსიდურ ჯგუფებს წყალად გარდაქმნის და Al³⁺ ხსნარში გადადის.
  3. ჭარბ ტუტეში წარმოიქმნება ხსნადი [Al(OH)₄]⁻; ეს განსხვავებული რეაქციაა.
ორივე შემთხვევაში ხსნადი ნაწილაკი მიიღება, მაგრამ მჟავასა და ტუტეში სხვადასხვა გზით.
02 · ივარაუდე და გამოსცადე

ოქსიდის ქცევის პროგნოზატორი

დაახარისხე ოქსიდი, ჰიდროქსიდი, მჟავა და მარილი, შემდეგ აირჩიე დასაბუთებული გარდაქმნის გზა.

უპირატესად ფუძური ტენდენცია

ერთი მდგომარეობა, ერთი ნაწილაკური/რაოდენობრივი მოდელი და მისგან გამოთვლილი შედეგი.

თუ მეტალური ხასიათი იზრდება, ოქსიდის ფუძური ხასიათი ზოგადად რას იზამს?
03 · გაზომე

ცვლადის გავლენა მონაცემებში

მრუდის ყველა წერტილი იმავე გამოთვლის წესიდან მიიღება; მეორე ცვლადი უცვლელია.

მეტალური ხასიათიფუძური ხასიათის ინდექსი

როგორ წავიკითხოთ?

შეადარე მრუდის საწყისი და ბოლო მონაკვეთი. თუ დახრა მცირდება, სისტემას შეიძლება შემზღუდველი ფაქტორი ან გაჯერება ჰქონდეს.

უპირატესად ფუძური ტენდენცია

კლასის მიხედვით პროგნოზი ზოგადი წესია; ხსნადობა, ჟანგვის მდგომარეობა, გარემო და კინეტიკა რეალურ შედეგს ზღუდავს.

04 · ახსენი და შეამოწმე

რომელი ოქსიდია ტიპურად მჟავური?

საერთაშორისო სიღრმის ორიენტირები

Cambridge IGCSE 0620 · Singapore Chemistry: Inorganic Chemistry

ქიმიის სასწავლო გზაზე დაბრუნება
კვლევის ჟურნალი

პროგნოზიდან მტკიცებულებამდე

ჟურნალი ქულას მხოლოდ დაწკაპუნებისთვის არ გაძლევს. საჭიროა ცვლადების სწორად განსაზღვრა, სამი გაზომვა და მონაცემით დასაბუთებული დასკვნა.

1წინარე ცოდნა
2პროგნოზი და ცვლადები
3სამი გაზომვა
4CER დასკვნა

1. კითხვა, ჰიპოთეზა და ცვლადები

საკვლევი კითხვა: როგორ უკავშირდება ოქსიდის შემადგენლობა მის მჟავა-ფუძურ ქცევას?

რომელია დამოუკიდებელი ცვლადი?
  1. შეცვალე მხოლოდ დამოუკიდებელი ცვლადი.
  2. დანარჩენი პირობები უცვლელად შეინარჩუნე.
  3. შედეგის ნახვამდე დაწერე პროგნოზი.
  4. ჩაატარე სამი ცდა და შეადარე მონაცემები.

2. განმეორებითი გაზომვები

საშუალო—
სამივე გაზომვის შემდეგ აქ მონაცემთა გრაფიკი გამოჩნდება.
CER

3. მტკიცება + მტკიცებულება + მსჯელობა

კარგი დასკვნა ამბობს რა მოხდა, ასახელებს რიცხვით მონაცემს და ხსნის მას ქიმიური მექანიზმით.

დასკვნის დასასრულებლად სამივე CER ველი შეავსე და მტკიცებულებაში რიცხვები გამოიყენე.

სასწავლო მოდელის საზღვარიკლასის მიხედვით პროგნოზი ზოგადი წესია; ხსნადობა, ჟანგვის მდგომარეობა, გარემო და კინეტიკა რეალურ შედეგს ზღუდავს.

RAMP უსაფრთხოებამჟავები, ტუტეები და ზოგი ოქსიდი კოროზიული ან გამაღიზიანებელია. ფორმულების კლასიფიკაციას რეაგენტთან კონტაქტი არ სჭირდება. არ შეეხო ან არ გახსნა უცნობი ქიმიკატი. დაღვრისას გამოიყენე ნივთიერების უსაფრთხოების ფურცლით განსაზღვრული პროცედურა.

პროგრესი ინახება ამ მოწყობილობაზე.

ონლაინ მოდელი არ არის რეალური ცდის ჩატარების ნებართვა. სახლში ქიმიური ცდა მხოლოდ მკაფიოდ ნებადართული მასალებითა და პასუხისმგებელი ზრდასრულის ზედამხედველობით ჩაატარე.