ჰომოლოგიური რიგი და იზომერი
ღია ჯაჭვის ალკანს მხოლოდ ერთმაგი C–C ბმები აქვს და მისი ზოგადი ფორმულაა CₙH₂ₙ₊₂. ერთი ორმაგი ბმის მქონე ღია ჯაჭვის ალკენის ფორმულაა CₙH₂ₙ, ერთი სამმაგი ბმის მქონე ალკინის კი CₙH₂ₙ₋₂. ციკლი ან დამატებითი ჯერადი ბმა წყალბადების რაოდენობას ცვლის; მარტო მოლეკულური ფორმულით სტრუქტურა ყოველთვის არ განისაზღვრება.
- მეზობელი ჰომოლოგები CH₂ ჯგუფით განსხვავდება.
- ბუტანი და 2-მეთილპროპანი C₄H₁₀-ის სხვადასხვა სტრუქტურული იზომერია.
- C₃H₆ შეიძლება პროპენი ან ციკლოპროპანი იყოს; მოცემული კონტექსტი აუცილებელია.
ბმა და რეაქციის გზა
ალკანების დამახასიათებელი რეაქცია ჩანაცვლებაა, მაგალითად მეთანის ქლორირება სინათლის მოქმედებით. ალკენების π ბმა მიერთებაში მონაწილეობს: ეთენის ჰიდროგენაციით ეთანი მიიღება. ბენზოლში ელექტრონების დელოკალიზაცია არომატულ მდგრადობას ქმნის, ამიტომ მისი ქცევა სამი დამოუკიდებელი ორმაგი ბმის ქცევას არ უდრის.
- C₂H₄+H₂→C₂H₆ ჰიდროგენაცია შესაბამის კატალიზატორს საჭიროებს.
- ბრომის გაუფერულება შესაბამის პირობებში უჯერობასთან თავსებადია, მაგრამ მარტო ეს დაკვირვება ზუსტ სტრუქტურას ვერ ადგენს.
- სრული წვა საკმარის ჟანგბადში CO₂-სა და H₂O-ს წარმოქმნის.
ამოხსნილი მაგალითი
რამდენი მოლი O₂ სჭირდება 0.5 მოლი პროპანის სრულ წვას?
- C₃H₈-ის სამი C ატომი 3CO₂-ს, რვა H ატომი 4H₂O-ს იძლევა.
- პროდუქტებში 10 O ატომია: C₃H₈+5O₂→3CO₂+4H₂O.
- 0.5·5=2.5 მოლი O₂; სრულ წვას სწორედ ეს სტექიომეტრიული რაოდენობა სჭირდება.
ხშირი შეცდომა
CₙH₂ₙ-ის ფორმულა თავისთავად ალკენს არ ამტკიცებს; ციკლოალკანიც იმავე ფორმულას შეიძლება აკმაყოფილებდეს.