ჯგუფის ამოცნობა
სპირტში −OH გაჯერებულ ნახშირბადთანაა დაკავშირებული; ფენოლში ის უშუალოდ არომატულ რგოლზეა. ალდეჰიდს −CHO ჯგუფი აქვს, კეტონს კარბონილური C=O ნახშირბადის ორ ჯგუფს შორის. კარბონმჟავას −COOH ჯგუფი ახასიათებს. მხოლოდ ჟანგბადის რაოდენობა ამ კლასებს ერთმანეთისგან ვერ არჩევს.
- ეთანოლი C₂H₅OH სპირტია; ეთანალი CH₃CHO ალდეჰიდია.
- პროპანონი CH₃COCH₃ კეტონია.
- პირველადი სპირტი კონტროლირებულ დაჟანგვაში ალდეჰიდს, შემდგომ კი მჟავას იძლევა; მეორეული სპირტი კეტონს იძლევა.
ესტერიფიკაცია და ჰიდროლიზი
კარბონმჟავა და სპირტი მჟავური კატალიზისას შექცევადად წარმოქმნის ესტერსა და წყალს. წყლის მოცილება წონასწორობას პროდუქტისკენ წევს. ესტერის მჟავური ჰიდროლიზი საპირისპირო გზაა; ტუტე ჰიდროლიზში მჟავის მარილი და სპირტი მიიღება. ცხიმებიც ესტერებია და მათი ტუტე ჰიდროლიზი საპნის მიღებას უკავშირდება.
- ესტერის R−COO−R′ ჯგუფი სპირტის −OH ჯგუფი არ არის.
- რეაქციის შექცევადობა ნიშნავს, რომ რეალური გამოსავალი მხოლოდ საწყისი მოლებით არ განისაზღვრება.
- თეორიული გამოსავალი სრული გარდაქმნის ზღვარია და არა გარანტია.
CH₃COOH+C₂H₅OH⇌CH₃COOC₂H₅+H₂O
ამოხსნილი მაგალითი
0.2 მოლი ეთანოლისა და ჭარბი ეთანმჟავიდან რამდენი გ ეთილაცეტატის მიღებაა თეორიულად შესაძლებელი? M=88 გ/მოლი.
- ესტერიფიკაციაში ეთანოლი და ესტერი 1:1 მოლური შეფარდებით მონაწილეობს.
- ეთანოლი ზღუდავს თეორიულ რაოდენობას: 0.2 მოლი ესტერი.
- m=0.2·88=17.6 გ; წონასწორობამ და დანაკარგმა რეალური შედეგი შეიძლება შეამციროს.
ხშირი შეცდომა
ესტერის თეორიული მასის რეალურ გამოსავლად გამოცხადება წონასწორობასა და გამოყოფის დანაკარგს უგულებელყოფს.