როგორ გადააქვს მცენარეს წყალი და შაქარი ორგანოებს შორის ტუმბოს მსგავსი ცენტრალური ორგანოს გარეშე?
წინაპირობები: წყლისა და მინერალების შეწოვა
ქსილემა და ფლოემა ორი განსხვავებული გამტარი ქსელია. ლიგნიფიცირებულ მკვდარ მილებში წყლის სვეტს ფოთლიდან აორთქლება ქაჩავს, ხოლო ცოცხალ საცრისებრ მილებში წყარო ორგანოდან ჩატვირთული საქაროზა წყლის შემოსვლით წნევით ნაკადს ქმნის მომხმარებელი ორგანოსკენ.
საკვლევი კითხვა: როგორ გადააქვს მცენარეს წყალი და შაქარი ორგანოებს შორის ტუმბოს მსგავსი ცენტრალური ორგანოს გარეშე?
წყლის მოლეკულათა კოჰეზია უწყვეტ სვეტს ქმნის, კედელთან ადჰეზია კი სვეტს ამაგრებს. ფოთლიდან აორთქლება ზედა ნაწილში წნევას ამცირებს და დაჭიმულობას მთელ სვეტზე გადასცემს.
მექანიზმი: მეზოფილის ზედაპირიდან წყალი ორთქლდება → მრუდე მენისკი ქსილემაში უარყოფით წნევას აძლიერებს → კოჰეზიური წყლის სვეტი ფესვიდან ზემოთ იწევა.
წყარო უჯრედში საქაროზის ჩატვირთვა ფლოემის წყლის პოტენციალს ამცირებს. ქსილემიდან წყლის შესვლა ჰიდროსტატიკურ წნევას ზრდის, მომხმარებელთან გადმოტვირთვა კი წნევას ამცირებს და მასობრივ ნაკადს წარმოქმნის.
მექანიზმი: საქაროზა წყაროსთან საცრისებრ მილში იტვირთება → ოსმოსით შესული წყალი მაღალ წნევას ქმნის → მომხმარებელთან შაქარი და წყალი გამოდის.
ქსილემის ნაკადი უმეტესად ფესვიდან ფოთლისკენაა და მკვდარ გამტარ ელემენტებში პასიური ძალებით მიმდინარეობს. ფლოემის ნაკადის მიმართულება წყარო-მომხმარებლის მდებარეობაზეა დამოკიდებული და ჩატვირთვა-გადმოტვირთვას ცოცხალი უჯრედების ენერგია სჭირდება.
მექანიზმი: ქსილემა წყალს აორთქლებისკენ ატარებს → ფლოემა ასიმილატს აქტიური წყაროდან მომხმარებელთან ანაწილებს → ქსელებს შორის წყალი წნევის მიხედვით გადადის.
როგორ იმოქმედებს ჰაერის ნაკადის სიჩქარე ქსილემაში ფერადი წყლის გადაადგილებაზე?
შეცვალე მხოლოდ ჰაერის მოძრაობა; ყლორტის სახეობა, ფოთლის ფართობი, სინათლე, ტემპერატურა და საწყისი წყლის დონე გააკონტროლე. თანაბარ დროებში გაზომე ფერადი ფრონტის გადაადგილება ან წყლის მასის კლება მშვიდ და მოძრავ ჰაერში.
იტვირთება…
იტვირთება…
მოდელი დასასრულებელია · ექსპერიმენტი დასასრულებელია · პრაქტიკა 0/8 · შემოწმება 0/2