ისწავლე თამაშით
VII–IX კლასი · 7.4.11ა

ბიომრავალფეროვნება და ადამიანის ზემოქმედება

როგორ ვადგენთ ადამიანის ზემოქმედების მიზეზობრივ კავშირს ბიომრავალფეროვნების ცვლილებასთან რამდენიმე ერთდროული საფრთხის პირობებში?

პრაქტიკა0 / 8შემოწმება0 / 2პროგრესი იტვირთება…
გენეტიკური · სახეობრივი · ეკოსისტემური · ფრაგმენტაცია

როგორ ვადგენთ ადამიანის ზემოქმედების მიზეზობრივ კავშირს ბიომრავალფეროვნების ცვლილებასთან რამდენიმე ერთდროული საფრთხის პირობებში?

ენერგიაპოპულაციაგარემოკავშირინივთიერება
გენეტიკური · სახეობრივი · ეკოსისტემური · ფრაგმენტაცია. კავშირები მიმართულებასა და სისტემურ დამოკიდებულებას აჩვენებს; სივრცე რეალური მასშტაბით არ არის მოცემული.
01

სისტემის მთავარი იდეა

ბიომრავალფეროვნება მოიცავს გენეტიკურ, სახეობრივ და ეკოსისტემურ განსხვავებას, ამიტომ მისი ცვლილება მხოლოდ სახეობათა რაოდენობით არ იზომება. ჰაბიტატის გარდაქმნა, ზედმეტი მოპოვება, დაბინძურება, კლიმატის ცვლილება და ინვაზიური სახეობები ხშირად ერთად მოქმედებს. სანდო შეფასება საჭიროებს საწყის მდგომარეობას, შედარებად ადგილებს, ხანგრძლივ მონიტორინგსა და შესაძლო მექანიზმების გამოცდას.

საკვლევი კითხვა: როგორ ვადგენთ ადამიანის ზემოქმედების მიზეზობრივ კავშირს ბიომრავალფეროვნების ცვლილებასთან რამდენიმე ერთდროული საფრთხის პირობებში?

02

რა არის დაკარგული?

სახეობათა რაოდენობა მნიშვნელოვანი, მაგრამ არასაკმარისი მაჩვენებელია. თანაბრობა, უნიკალური ფუნქციები, გენეტიკური ცვალებადობა და სივრცითი ბრუნვაც განსაზღვრავს რამდენად შეიცვალა სისტემა.

მექანიზმი: განისაზღვრება საკვლევი დონე → არჩეულია შესაბამისი მრავალფეროვნების ინდექსი → შედარება ერთნაირი ძალისხმევითა და მასშტაბით კეთდება.

03

საფრთხეების ერთობლივი მოქმედება

საფრთხეები ხშირად არ ემატება უბრალოდ. ფრაგმენტაციით მცირე პოპულაცია კლიმატურ ექსტრემუმსა და დაავადებაზე უფრო მგრძნობიარე ხდება, დაბინძურება კი ინვაზიურ სახეობას კონკურენტულ უპირატესობას აძლევს.

მექანიზმი: ერთი საფრთხე სისტემის მდგრადობას ამცირებს → მეორე იმავე პროცესზე ან სხვა სუსტ რგოლზე მოქმედებს → ერთობლივი პასუხი შეიძლება გაძლიერდეს ან ნაწილობრივ შეამსუბუქოს.

04

ზემოქმედებიდან მიზეზობრივ დასკვნამდე

ერთი შემცირების ზემოქმედებასთან თანხვედრა საკმარისი არ არის. საჭიროა დროითი წინმსწრება, დოზა-პასუხი, მექანიზმი, საკონტროლო ადგილი და ალტერნატიული ახსნების შემოწმება.

მექანიზმი: ფიქსირდება საწყისი მდგომარეობა → ზემოქმედებული და შედარებითი ადგილი ერთნაირად იზომება → ცვლილებათა სხვაობა და მექანიზმის შუამავალი მაჩვენებელი მოწმდება.

05

მონაცემით შემოწმება

როგორ შეაფასებ გზის მშენებლობის გავლენას ტყის ბიომრავალფეროვნებაზე ისე, რომ ბუნებრივი წლიური ცვალებადობა არ აგერიოს?

ზემოქმედებამდე და შემდეგ ერთნაირი მეთოდით გაზომე რამდენიმე მანძილი გზიდან და პარალელური საკონტროლო ტყე. აღრიცხე სახეობათა შემადგენლობა, თანაბრობა, მოძრაობის კვალი, მიკროკლიმატი და ფრაგმენტებს შორის კავშირი რამდენიმე სეზონზე.

შენი სასწავლო გზა

მოდელი დასასრულებელია · ექსპერიმენტი დასასრულებელია · პრაქტიკა 0/8 · შემოწმება 0/2