ისწავლე თამაშით
VIII–IX კლასი · 9.5.9

ეკოლოგიური სუქცესია

როგორ აყალიბებს დარღვევის სიმძიმე, დარჩენილი მემკვიდრეობა და სახეობათა კავშირები საზოგადოების აღდგენის გზას?

პრაქტიკა0 / 8შემოწმება0 / 2პროგრესი იტვირთება…
დარღვევა · პირველადი · მეორეული · ნიადაგი · პიონერი · მოზაიკური საზოგადოება

როგორ აყალიბებს დარღვევის სიმძიმე, დარჩენილი მემკვიდრეობა და სახეობათა კავშირები საზოგადოების აღდგენის გზას?

ენერგიაპოპულაციაგარემოკავშირინივთიერება
დარღვევა · პირველადი · მეორეული · ნიადაგი · პიონერი · მოზაიკური საზოგადოება. კავშირები მიმართულებასა და სისტემურ დამოკიდებულებას აჩვენებს; სივრცე რეალური მასშტაბით არ არის მოცემული.
01

სისტემის მთავარი იდეა

სუქცესია არის საზოგადოების შემადგენლობისა და გარემოს თვისებების მიმართულებითი ცვლილება დროის განმავლობაში. პირველადი სუქცესია იწყება იქ, სადაც ნიადაგი და წინა ბიოლოგიური მემკვიდრეობა თითქმის არ არსებობს; მეორეული სუქცესია კი თესლის ბანკს, ნიადაგს ან გადარჩენილ ორგანიზმებს ეყრდნობა. ერთი გარდაუვალი საბოლოო მდგომარეობის ნაცვლად მრავალი შესაძლო ტრაექტორია არსებობს.

საკვლევი კითხვა: როგორ აყალიბებს დარღვევის სიმძიმე, დარჩენილი მემკვიდრეობა და სახეობათა კავშირები საზოგადოების აღდგენის გზას?

02

პირველადი და მეორეული გზა

პირველად სუქცესიაში ჯერ სუბსტრატის გარდაქმნა და ნიადაგის დაგროვებაა საჭირო. მეორეულში დარჩენილი ნიადაგი, მიკრობები და გამრავლების ერთეულები აღდგენას ხშირად მნიშვნელოვნად აჩქარებს.

მექანიზმი: დარღვევის შემდეგ დარჩენილი კომპონენტები აღირიცხება → კოლონიზაციის წყარო და მანძილი ფასდება → ნიადაგის განვითარება და სახეობრივი ცვლილება დროში იზომება.

03

ხელშეწყობა, დათრგუნვა და ტოლერანტობა

ადრეული სახეობა შემდგომს შეიძლება პირობების გაუმჯობესებით დაეხმაროს, რესურსის დაკავებით შეაფერხოს ან საერთოდ მცირე გავლენა ჰქონდეს. ამიტომ ჩანაცვლებას ერთი უნივერსალური მექანიზმი არ მართავს.

მექანიზმი: პიონერი ფიზიკურ გარემოს ცვლის → შემოსული სახეობა ახალ პირობებსა და მეზობლებს პასუხობს → სიცოცხლის ისტორიის სხვაობა დროთა განმავლობაში შემადგენლობას ცვლის.

04

ტრაექტორია და მდგრადობა

აღდგენის გზა საწყის პირობებზე, შემთხვევით კოლონიზაციაზე, კლიმატსა და განმეორებით დარღვევაზეა დამოკიდებული. სტაბილური საზოგადოებაც დინამიკურია და უცვლელ კულმინაციას არ წარმოადგენს.

მექანიზმი: საწყისი მემკვიდრეობა შესაძლო გზებს ზღუდავს → სახეობათა ჩამოსვლის რიგი კავშირებს აყალიბებს → ახალი დარღვევა ტრაექტორიას ცვლის ან აბრუნებს.

05

მონაცემით შემოწმება

რომელი ფაქტორი უკეთ ხსნის დარღვეული მონაკვეთების აღდგენის სიჩქარეს: დრო, დარჩენილი ნიადაგი თუ თესლის წყაროსთან მანძილი?

შეარჩიე განსხვავებული ასაკის, ნიადაგის შენარჩუნებისა და წყაროსთან მანძილის მონაკვეთები ერთნაირი აღრიცხვის ფართობით. გაზომე საფარის პროცენტი, სახეობათა რაოდენობა, ნიადაგის ორგანული ნივთიერება და გვიანი სტადიის სახეობათა წილი.

შენი სასწავლო გზა

მოდელი დასასრულებელია · ექსპერიმენტი დასასრულებელია · პრაქტიკა 0/8 · შემოწმება 0/2