ისწავლე თამაშით
IX–XI კლასები · 10.5.10–10.5.11

გენეტიკური კოდი და კოდონები

როგორ გარდაქმნის რიბოსომა ოთხფუძიან RNA ანბანს ცილების ოცამინომჟავიან ენად?

პრაქტიკა0 / 8შემოწმება0 / 2პროგრესი იტვირთება…
AUG · კითხვის ჩარჩო · კოდონი · stop · გადაგვარებულობა

როგორ გარდაქმნის რიბოსომა ოთხფუძიან RNA ანბანს ცილების ოცამინომჟავიან ენად?

ATGCGTACGCTAmRNA → კოდონები → პოლიპეპტიდიAUG · კითხვის ჩარჩო · კოდონი · stop · გადაგვარებულობა
სქემა მკაფიოდ გამოყოფს DNA-ის ჯაჭვის მიმართულებას, RNA-ს შუალედურ პროდუქტსა და შესაძლო პეპტიდს.
01

ინფორმაცია, მიმართულება და მექანიზმი

გენეტიკური კოდი mRNA-ის სამფუძიან კოდონებს ამინომჟავებსა და თარგმნის სიგნალებს უკავშირებს. კოდონები 5′-დან 3′-მდე, უწყვეტი კითხვის ჩარჩოთი იკითხება. AUG ჩვეულებრივ ინიციაციის კოდონია და მეთიონინს აღნიშნავს, სამი სტოპ-კოდონი კი ამინომჟავას არ აკოდირებს. კოდი გადაგვარებულია, რადგან ერთ ამინომჟავას რამდენიმე კოდონი შეიძლება ჰქონდეს, მაგრამ თითო კოდონი ერთ განსაზღვრულ მნიშვნელობას ატარებს.

საკვლევი კითხვა: როგორ გარდაქმნის რიბოსომა ოთხფუძიან RNA ანბანს ცილების ოცამინომჟავიან ენად?

02

ტრიპლეტური და უწყვეტი წაკითხვა

რიბოსომა კოდონებს გადაფარვის გარეშე თანმიმდევრულად კითხულობს. ერთი ფუძით დაწყების გადაადგილება ყველა მომდევნო სამეულს ცვლის და ხშირად ადრეულ სტოპს წარმოქმნის.

მექანიზმი: საწყისი AUG ჩარჩოს ადგენს → ფუძეები სამ-სამად ჯგუფდება → თითო კოდონი შესაბამის tRNA-ს არჩევს.

03

გადაგვარებული, მაგრამ არაორაზროვანი

64 კოდონიდან მრავალი ერთსა და იმავე ამინომჟავას აღნიშნავს, ამიტომ კოდი გადაგვარებულია. ამავე დროს კონკრეტული კოდონი ნორმალურ პირობებში ერთ განსაზღვრულ ამინომჟავას ან გაჩერებას ნიშნავს.

მექანიზმი: კოდონები კოდის ცხრილში იძებნება → რამდენიმე კოდონი ერთ ამინომჟავასთან იყრის თავს → ერთი კოდონი ორ განსხვავებულ ამინომჟავად არ იკითხება.

04

თითქმის უნივერსალური კოდი

ორგანიზმთა უმეტესობაში კოდონთა მნიშვნელობა ერთნაირია, რაც საერთო წარმოშობასა და გენთა გადატანის შესაძლებლობას ემსახურება. გამონაკლისები გვხვდება ზოგ ორგანელასა და მიკროორგანიზმში.

მექანიზმი: სხვადასხვა სახეობის კოდონები შედარდება → უცხო გენი მასპინძლის რიბოსომით იკითხება → იშვიათი ალტერნატიული მნიშვნელობები ცალკე აღირიცხება.

05

თანმიმდევრობითი კვლევა

როგორ შეცვლის ერთი ფუძის ჩანაცვლება პოლიპეპტიდს სხვადასხვა კოდონურ პოზიციაში?

შეცვალე მხოლოდ ერთი ფუძე ერთ კოდონში; საწყისი ჩარჩო, დანარჩენი mRNA და გამოყენებული გენეტიკური კოდი უცვლელი დატოვე. თითო ვარიანტისთვის ჩაიწერე ახალი კოდონი, შესაბამისი ამინომჟავა ან სტოპი და მთლიანი პოლიპეპტიდის პროგნოზირებული სიგრძე.

DNA-დან ცილამდე სრული ლაბორატორია
შენი სასწავლო გზა

მოდელი დასასრულებელია · ექსპერიმენტი დასასრულებელია · პრაქტიკა 0/8 · შემოწმება 0/2