რატომ განსხვავდება X ქრომოსომასთან შეჭიდული ალელის გადაცემის ალბათობა სხვადასხვა სქესის შთამომავალში?
სქესთან შეჭიდული მემკვიდრეობა მაშინ გვხვდება, როცა განსახილველი ლოკუსი X ან Y ქრომოსომაზე მდებარეობს. X-თან შეჭიდული რეცესიული ალელი XY ინდივიდში ერთი ასლითვე ვლინდება, რადგან მეორე X ქრომოსომა არ არსებობს; XX ინდივიდში კი ფენოტიპი მეორე ალელზეც არის დამოკიდებული. ამ მიზეზით ჯვარედინის ანალიზი ალელთან ერთად სქესის ქრომოსომასაც უნდა მიჰყვეს.
საკვლევი კითხვა: რატომ განსხვავდება X ქრომოსომასთან შეჭიდული ალელის გადაცემის ალბათობა სხვადასხვა სქესის შთამომავალში?
XY ინდივიდს X ქრომოსომის მრავალი ლოკუსისთვის მხოლოდ ერთი ალელი აქვს. ასეთ მდგომარეობას ჰემიზიგოტურობა ეწოდება და რეცესიული ვარიანტის ფენოტიპური გამოვლინებისთვის მეორე ასლი საჭირო აღარ არის.
მექანიზმი: X და Y სრულად ჰომოლოგიური არ არის → X-ზე არსებული ალელი ერთადერთი ასლია → ერთადერთი ფუნქციური ვარიანტი პირდაპირ მოქმედებს ფენოტიპზე.
აუტოსომური ჯვარედინისგან განსხვავებით, ერთი და იმავე ალელური მდგომარეობის დედისა და მამის გაცვლა ყოველთვის ერთსა და იმავე შედეგს არ იძლევა. მიზეზი ისაა, რომ მამა ქალიშვილს X-ს, ვაჟს კი Y-ს გადასცემს.
მექანიზმი: მამის X მხოლოდ ქალიშვილებთან მიდის → მამის Y მხოლოდ ვაჟებთან მიდის → დედის X ორივე სქესს შეიძლება გადაეცეს.
X-შეჭიდული ალელი ზედა ინდექსით X ქრომოსომაზე უნდა ჩაიწეროს. მხოლოდ A და a სიმბოლოების გამოყენება სქესის ქრომოსომას მალავს და არასწორ გამეტებსა და ალბათობებს წარმოქმნის.
მექანიზმი: მშობელთა X და Y ქრომოსომები ჩაიწერება → თითო შესაძლო გამეტა ცალკე გამოიყოფა → შთამომავლობა სქესისა და ალელის მიხედვით ჯგუფდება.
როგორ შეიცვლება დაზიანებული ვაჟებისა და მატარებელი ქალიშვილების ალბათობა, თუ მატარებელი დედისა და ჯანმრთელი მამის გენოტიპებს შევაჯვარედინებთ?
შეცვალე მხოლოდ დედის ან მამის X-ქრომოსომული ალელი; შთამომავლობის სქესის ალბათობა და ალელთა სეგრეგაცია უცვლელი დატოვე. ცალკე დაითვალე XX და XY შთამომავლები, მათი გენოტიპები და ფენოტიპები მრავალ განმეორებით მოდელირებულ ოჯახში.
მოდელი დასასრულებელია · ექსპერიმენტი დასასრულებელია · პრაქტიკა 0/8 · შემოწმება 0/2