ისწავლე თამაშით
VIII–X კლასი · 8.4.7

ადამიანის ჰომეოსტაზი

როგორ ინარჩუნებს ადამიანის ორგანიზმი ცვალებად გარემოში შიდა პირობებს სიცოცხლისთვის მისაღებ დიაპაზონში?

პრაქტიკა0 / 8შემოწმება0 / 2პროგრესი იტვირთება…
ცვლადი · რეცეპტორი · საკონტროლო ცენტრი · ეფექტორი · უკუკავშირი

როგორ ინარჩუნებს ადამიანის ორგანიზმი ცვალებად გარემოში შიდა პირობებს სიცოცხლისთვის მისაღებ დიაპაზონში?

37 °C-ის გარშემოსამუშაო დიაპაზონიცვლილებარეცეპტორიცენტრიეფექტორი
რეცეპტორი ცვლილებას აფიქსირებს, საკონტროლო ცენტრი პასუხს არჩევს, ეფექტორი კი გადახრას ამცირებს და ცვლადს სამუშაო დიაპაზონში აბრუნებს.
01

სისტემის მთავარი ამოცანა

ჰომეოსტაზი სტატიკური უცვლელობა კი არა, შიდა ცვლადების მისაღები დიაპაზონის გარშემო დინამიკური რეგულაციაა. რეცეპტორი გადახრას აფიქსირებს, საკონტროლო ცენტრი ინფორმაციას მიზნობრივ მნიშვნელობას ადარებს, ეფექტორი კი პასუხს ქმნის. ნერვული სიგნალი სწრაფ კოორდინაციას, ჰორმონები ხანგრძლივ რეგულაციას, სისხლის მიმოქცევა კი სიგნალებისა და ნივთიერებების გადატანას უზრუნველყოფს.

საკვლევი კითხვა: როგორ ინარჩუნებს ადამიანის ორგანიზმი ცვალებად გარემოში შიდა პირობებს სიცოცხლისთვის მისაღებ დიაპაზონში?

02

რეგულაციის დახურული მარყუჟი

ჰომეოსტაზურ პასუხს უკუკავშირი ასრულებს: ეფექტორის მოქმედება ისევ იმ ცვლადს ცვლის, რომელმაც პასუხი დაიწყო. თუ შედეგი გადახრას ამცირებს, უკუკავშირი უარყოფითია.

მექანიზმი: რეცეპტორი გადახრას აფიქსირებს → საკონტროლო ცენტრი პასუხს არჩევს → ეფექტორი ცვლადს მიზნობრივი დიაპაზონისკენ აბრუნებს.

03

სისტემების კოორდინაცია

ჰომეოსტაზი ერთი ორგანოს ფუნქცია არ არის. ნერვული სისტემა სწრაფად ამუშავებს სენსორულ ინფორმაციას, ენდოკრინული სისტემა ხანგრძლივ პასუხს მართავს, სისხლი კი ჰორმონებს, სითბოსა და რესურსებს გადააქვს.

მექანიზმი: სენსორული ინფორმაცია ცენტრალურ ქსელში შედის → ნერვული და ჰორმონული ბრძანებები ნაწილდება → რამდენიმე ორგანო შეთანხმებულად ცვლის ნაკადსა და მეტაბოლიზმს.

04

დიაპაზონი და კომპრომისი

ფიზიოლოგიურ ცვლადს ერთ ზუსტ რიცხვზე გაყინვა არ სჭირდება. პასუხს ენერგეტიკული ფასი აქვს და სისტემები მხოლოდ მნიშვნელოვან გადახრაზე აქტიურდება; მიზნობრივი დიაპაზონი დროსა და მდგომარეობასთანაც იცვლება.

მექანიზმი: ცვლადი ბუნებრივად მერყეობს → ზღვრის გადალახვა პასუხს აძლიერებს → უკუკავშირი პასუხს საჭირო დონემდე ამცირებს.

05

როგორ ვიკვლევთ ამ სისტემას

როგორ შეიცვლება გულისცემა დატვირთვის შემდეგ აღდგენის პერიოდში და რას გვაჩვენებს ეს ჰომეოსტაზურ უკუკავშირზე?

შეცვალე მხოლოდ დატვირთვის ხანგრძლივობა ან ინტენსივობა; პოზა, გაზომვის დრო, გარემოს ტემპერატურა და მონაწილის მდგომარეობა გააკონტროლე. გაზომე პულსი დასვენებისას, უშუალოდ დატვირთვის შემდეგ და თანაბარ ინტერვალებში აღდგენის დასრულებამდე.

შენი სასწავლო გზა

მოდელი დასასრულებელია · ექსპერიმენტი დასასრულებელია · პრაქტიკა 0/8 · შემოწმება 0/2