ისწავლე თამაშით
VIII–X კლასი · 8.4 · ინტეგრირებული კვლევა

თერმორეგულაცია და დატვირთვაზე პასუხი

როგორ ანაწილებს ორგანიზმი ფიზიკური დატვირთვისას ჟანგბადს, სისხლს, სითბოსა და წყალს ისე, რომ კუნთის მუშაობა და შიდა გარემო ერთად შეინარჩუნოს?

პრაქტიკა0 / 8შემოწმება0 / 2პროგრესი იტვირთება…
სითბოს წარმოქმნა · ოფლდენა · სისხლის ნაკადი · ჰიდრატაცია · აღდგენა

როგორ ანაწილებს ორგანიზმი ფიზიკური დატვირთვისას ჟანგბადს, სისხლს, სითბოსა და წყალს ისე, რომ კუნთის მუშაობა და შიდა გარემო ერთად შეინარჩუნოს?

კანი · სისხლძარღვები · ოფლიბირთვი37.0 °Cსითბოს დაკარგვა ↔ სითბოს წარმოქმნა
სისხლძარღვთა ტონი, ოფლის აორთქლება და კუნთოვანი სითბოს წარმოქმნა ერთსა და იმავე თერმორეგულაციის მდგომარეობას ემორჩილება.
01

სისტემის მთავარი ამოცანა

დატვირთვა კუნთში ATP-ის მოთხოვნას, O₂-ის მოხმარებას, CO₂-ისა და სითბოს წარმოქმნას ზრდის. ნერვული და ჰორმონული სიგნალები გულისცემას, დარტყმით მოცულობასა და ვენტილაციას აძლიერებს; ადგილობრივი მეტაბოლიტები აქტიურ კუნთში სისხლძარღვებს აფართოებს; ჰიპოთალამუსი კანის სისხლის ნაკადსა და ოფლდენას ზრდის. ცხელ და ტენიან გარემოში სითბოს დაკარგვა რთულდება, წყლის დაკარგვა კი სისხლის მოცულობასა და შესრულებაზე მოქმედებს.

საკვლევი კითხვა: როგორ ანაწილებს ორგანიზმი ფიზიკური დატვირთვისას ჟანგბადს, სისხლს, სითბოსა და წყალს ისე, რომ კუნთის მუშაობა და შიდა გარემო ერთად შეინარჩუნოს?

02

O₂-ის მიწოდების კასკადი

კუნთის მოთხოვნა მარტო სუნთქვით ვერ დაკმაყოფილდება. საჭიროა ალვეოლური ვენტილაცია, სისხლის ჰემოგლობინი, გულის წუთმოცულობა, კუნთის სისხლძარღვთა გაფართოება და მიტოქონდრიული გამოყენება.

მექანიზმი: ვენტილაცია ალვეოლურ გრადიენტს ინარჩუნებს → გული ჟანგბადიან სისხლს სწრაფად გადააქვს → აქტიური ქსოვილი O₂-ს მეტად გამოყოფს და მოიხმარს.

03

სითბო როგორც მეტაბოლური ფასი

კუნთის ქიმიური ენერგიის მხოლოდ ნაწილი გარდაიქმნება მექანიკურ მუშაობად, დიდი ნაწილი სითბოა. კანის ნაკადი სითბოს ზედაპირზე მიაქვს; მშრალ გარემოში ოფლის აორთქლება ეფექტიანია, მაღალ ტენიანობაში კი შეზღუდული.

მექანიზმი: მეტაბოლიზმი სითბოს წარმოქმნის → სისხლი სითბოს კანთან გადააქვს → აორთქლება ენერგიას გარემოში აბარებს.

04

აღდგენა მყისიერი არ არის

დატვირთვის შეწყვეტის შემდეგ ვენტილაცია და გულისცემა გარკვეული დროით მაღალი რჩება, რადგან სხეული O₂ მარაგს, იონურ გრადიენტებს, ტემპერატურასა და მეტაბოლიტებს საწყის მდგომარეობას უბრუნებს.

მექანიზმი: ენერგეტიკული და იონური მარაგები აღდგება → სითბოს დაკარგვა გრძელდება → სტიმულის შემცირებასთან უკუკავშირი პასუხს თანდათან ასუსტებს.

05

როგორ ვიკვლევთ ამ სისტემას

როგორ იცვლება პულსის აღდგენის დრო მსუბუქი და საშუალო დატვირთვის შემდეგ უსაფრთხო კლასის ცდაში?

შეცვალე მხოლოდ უსაფრთხო დატვირთვის ხანგრძლივობა ან ინტენსივობა; მონაწილე, გარემო, მოძრაობის ტიპი და გაზომვის ინტერვალი უცვლელი დატოვე. გაზომე პულსი დასვენებისას, დასრულებისთანავე და ყოველ წუთში საწყის მნიშვნელობასთან ახლოს დაბრუნებამდე; დაუყოვნებლივ შეწყვიტე დისკომფორტისას.

შენი სასწავლო გზა

მოდელი დასასრულებელია · ექსპერიმენტი დასასრულებელია · პრაქტიკა 0/8 · შემოწმება 0/2