ჰომეოსტაზი

სტაბილურობა არ ნიშნავს უძრაობას

ოთახიდან ცხელ ეზოში გასვლისას გარემოს ტემპერატურა სწრაფად იცვლება. სხეულის შიდა ტემპერატურა იმავე წამს გარემოს არ უტოლდება. უჯრედებსა და ორგანოებს მუშაობისთვის შედარებით სტაბილური პირობები სჭირდება: წყლისა და გახსნილი ნივთიერებების ბალანსი, ტემპერატურა და სხვა მაჩვენებლები.

ჰომეოსტაზი შიდა გარემოს შედარებითი სტაბილურობის შენარჩუნებაა უწყვეტი ცვლილებების ფონზე. სხეული ნივთიერებებს იღებს, გარდაქმნის და გამოყოფს; სტაბილურობა ამ პროცესების შეთანხმებით მიიღება. ტემპერატურის მცირე მერყეობა თავისთავად რეგულაციის დარღვევას არ ნიშნავს.

უარყოფითი უკუკავშირი: ცვლილების შემცირება

რეცეპტორი ცვლილებას აფიქსირებს. კონტროლის ცენტრი მიღებულ ინფორმაციას ამუშავებს და ეფექტორს პასუხისკენ მიმართავს. ეფექტორი შეიძლება იყოს კუნთი ან ჯირკვალი. ამ რგოლების თანამშრომლობა მაჩვენებლის გადახრას ამცირებს.

„უარყოფითი“ აქ ცუდს არ ნიშნავს: პასუხი საწყის ცვლილებას ეწინააღმდეგება. გათბობის საპასუხოდ გაგრილება ძლიერდება; გაცივებისას სითბოს შენარჩუნება და წარმოქმნა იმატებს. პასუხს დრო სჭირდება, ამიტომ რეგულაცია არ ჰგავს რიცხვის მყისიერ დაბრუნებას ზუსტად ერთ ნიშნულზე.

როდესაც სხეული თბება

სითბო მეტაბოლიზმის დროს წარმოიქმნება და გარემოსთან იცვლება. ოფლი სხეულს მხოლოდ კანზე არსებობით არ აგრილებს: აორთქლებისას წყალს სითბო მიაქვს. მაღალი ტენიანობისას აორთქლება შეიძლება გაძნელდეს, თუმცა ეს კონკრეტული მოდელი ჰაერის ტენიანობას არ ითვალისწინებს.

კანის სისხლძარღვების გაფართოება სხეულის შიდა ნაწილებიდან კანისკენ სითბოს გადატანას ხელს უწყობს. თუ ჰაერი კანზე გრილია, სითბოს გარემოში გაცემა შესაძლებელია. თუ გარემო უფრო ცხელია, პირდაპირი ცვლა გაგრილებას ვერ უზრუნველყოფს. ამიტომ „სისხლის ნაკადის ზრდა ყოველთვის აგრილებს“ ზედმეტად გამარტივებული მტკიცებაა.

როდესაც სხეული ცივდება

კანის ზედაპირულ სისხლძარღვებში ნაკადის შემცირება სითბოს დაკარგვას ზღუდავს. თუ გაცივება გრძელდება, კუნთების უნებლიე შეკუმშვები, კანკალი, სითბოს წარმოქმნას ზრდის. ეს პროცესები ენერგიას მოითხოვს.

ორგანიზმი გარემოს ქცევითაც პასუხობს: ჩრდილს, თავშესაფარს ან თბილ ადგილს ეძებს. ჩვენი მოდელი მხოლოდ რამდენიმე ფიზიოლოგიურ პასუხს აჩვენებს. ის არც ტანსაცმლის ყველა თვისებას, არც ასაკს, არც ინდივიდუალურ ჯანმრთელობას ასახავს. ადამიანი მხოლოდ ერთი სახეობის მაგალითია; ყველა ორგანიზმი იმავე ტემპერატურას არ ინარჩუნებს.

როგორ გამოვცადოთ უკუკავშირის როლი?

შედარებისთვის ორი ერთნაირი მოდელური ორგანიზმი ერთ გარემოში მოვათავსოთ. A-ში ყველა აღწერილი პასუხი მოქმედებს, B-ში მხოლოდ ოფლიანობას გამოვრთავთ. თუ აქტივობა, ჰაერის მოძრაობა, წყლის ხელმისაწვდომობა და დრო უცვლელია, განსხვავება ამ მოდელში ოფლიანობის როლს უკავშირდება.

თითოეულ ცდას საწყისი ერთნაირი მდგომარეობიდან ვიწყებთ და შედეგს დროის ერთსა და იმავე მომენტში ვადარებთ. განმეორება პროგრამის განმეორებადობას ამოწმებს; ამ დეტერმინისტულ მოდელში ერთნაირი პარამეტრები ერთნაირ შედეგს იძლევა. ეს სამი განსხვავებული ადამიანის კვლევა არ არის.

მრუდი გამოთვლილია სასწავლო კოეფიციენტებით და არ არის ადამიანზე გაზომილი მონაცემი. 37 °C აქ საწყისი მოდელური ნიშნულია, არა ყველა ადამიანისთვის ზუსტი და უცვლელი ნორმა. მოდელი არ გამოიყენება დიაგნოზის, უსაფრთხო დროის ან ჯანმრთელობის გადაწყვეტილების მისაღებად.